Học Xong Rồi Làm Gì? - Dành Cho Những Bạn Đang Không Biết Mình Đang Đi Về Đâu

Đăng trên job.isvnu.vn | Hướng nghiệp & Phát triển bản thân

Câu chuyện của Minh - và có thể, của bạn

Minh vào học ngành Quản trị Kinh doanh vì điểm thi vừa đủ và bố bảo "ngành đó ra trường dễ xin việc lắm." Hai năm đầu cũng ổn, không ghét, không yêu. Nhưng đến năm 3, khi bạn bè bắt đầu có định hướng rõ ràng - đứa thì intern marketing, đứa thì học CFA, đứa thì mở shop kinh doanh - Minh ngồi nhìn lại mình và thấy... trống.

Mình thích gì? Mình giỏi cái gì? Mình học ngành này để làm gì?

Không có câu trả lời nào hiện ra. Chỉ có cảm giác nặng nề mỗi sáng thức dậy đi học, cảm giác "học cho qua môn" thay vì học vì bản thân. Và một nỗi lo mơ hồ nhưng dai dẳng: "Liệu mình có đang lãng phí những năm đẹp nhất của cuộc đời không?"

Nếu bạn thấy câu chuyện của Minh quen quen - thì bài viết này là dành cho bạn.

Vì Sao Sinh Viên Dễ Mất Định Hướng?

Không phải bạn yếu đuối hay kém cỏi. Thực ra, rất nhiều bạn trẻ rơi vào trạng thái này, và có những lý do rất thực tế đằng sau:

• Chọn ngành vì điểm số, không vì đam mê. Hệ thống tuyển sinh đặt điểm thi lên hàng đầu. Nhiều bạn chọn ngành theo điểm chứ không phải theo sở thích, đến lúc học mới nhận ra hai cái đó chẳng liên quan nhau mấy.
• Gia đình định hướng thay. "Học kế toán đi, ổn định." "Y dược ra trường là có việc ngay." Những lời khuyên xuất phát từ tình thương, nhưng đôi khi lại cướp đi cơ hội bạn tự khám phá bản thân.
• Thiếu trải nghiệm thực tế. Ngồi trong lớp học lý thuyết mãi mà chưa một lần chạm vào công việc thật, bạn làm sao biết mình thích hay không?
• Áp lực "phải thành công sớm". Mạng xã hội đầy chuyện bạn 22 tuổi đã khởi nghiệp tỷ đô. Nhìn vào rồi nhìn lại mình, cảm giác tụt hậu ập đến rất nhanh, dù thực ra bạn chẳng hề tụt hậu.

Bạn Có Đang "Lạc Hướng" Không?

Không cần phải ghét hoàn toàn ngành mình học mới gọi là mất định hướng. Đôi khi nó tinh tế hơn thế:

• Buổi sáng thức dậy, bạn không hề hứng thú với lịch học hôm nay
• Bạn không hình dung được mình sẽ làm nghề gì sau 3-5 năm nữa
• Mỗi khi ai hỏi "học ngành đó ra làm gì?", bạn trả lời cho qua chứ không thật sự tin vào câu trả lời của mình
• Bạn học vì không biết làm gì khác, không phải vì muốn học

Nhận ra những dấu hiệu này không phải để hoảng loạn - mà để bắt đầu nhìn thẳng vào thực tế thay vì tiếp tục trôi.

Vậy Phải Làm Gì Bây Giờ?

1. Đừng vội bỏ cuộc hoặc chuyển ngành ngay

Quyết định "nghỉ học" hay "chuyển ngành" khi đang ở trạng thái hoang mang nhất thường không phải quyết định tốt nhất. Không phải vì chuyển ngành là sai - mà vì nếu bạn chưa hiểu rõ bản thân, chuyển đi đâu cũng có thể lại thấy như vậy.

Hãy cho mình một chút thời gian để quan sát thay vì phản ứng.

2. Tự đặt lại câu hỏi về bản thân

Không cần một chuyên gia hay bài test phức tạp. Bắt đầu từ những câu hỏi đơn giản nhưng ít ai chịu ngồi lại để trả lời:

• Mình từng làm tốt nhất điều gì? Điều đó cảm giác ra sao?
• Mình ghét làm những việc kiểu gì?
• Nếu tiền không phải vấn đề, mình sẽ dành thời gian làm gì?
• Điều gì khiến mình tức giận khi thấy người khác làm không tốt? (Đây thường là dấu hiệu của giá trị cá nhân)

Viết ra giấy. Không cần hoàn hảo, chỉ cần thật.

3. Bước ra ngoài và thử nghiệm

Lý thuyết về bản thân không bao giờ bằng thực tế. Hãy thử:

• Xin internship: dù lương thấp hay không lương, trải nghiệm thực tế trong môi trường làm việc sẽ cho bạn biết mình phù hợp hay không nhanh hơn bất kỳ bài test nào
• Tham gia dự án ngoại khoá: câu lạc bộ, tổ chức sự kiện, nhóm nghiên cứu, tình nguyện... Những môi trường này cho bạn thấy mình hoạt động tốt nhất ở vai trò nào
• Làm thêm những công việc liên quan đến sở thích: bán hàng online, viết lách, thiết kế, dạy kèm... Không cần liên quan đến ngành học, chỉ cần khám phá

4. Tìm một người đi trước để lắng nghe

Không phải để bắt chước lộ trình của họ, mà để hiểu rằng con đường nghề nghiệp thật ra không bao giờ thẳng tắp như trong hình dung. Nghe câu chuyện thật của người đi trước giúp bạn bớt cảm thấy bản thân "sai" chỉ vì chưa có câu trả lời.

Có Nên Chuyển Hướng Không?

Đây là câu hỏi nhiều bạn đặt ra, và câu trả lời trung thực là: tùy.

Điều quan trọng là phân biệt được hai trạng thái:

Nếu vẫn còn mơ hồ, bạn có thể thử những lựa chọn "ở giữa":

• Học thêm kỹ năng ngoài ngành: Digital Marketing, Data, UX, Lập trình cơ bản... những kỹ năng này kết hợp với bằng cấp bạn đang học có thể tạo ra lợi thế bất ngờ
• Học song ngành hoặc chứng chỉ bổ sung nếu trường cho phép
• Chuyển ngành - nếu sau khi đã thử và thật sự chắc chắn, đây không phải lựa chọn xấu hổ. Nhưng hãy chuyển vì biết mình muốn gì, không phải vì muốn thoát khỏi cảm giác khó chịu hiện tại.

Xây Lại Niềm Tin Từ Con Số 0

Một điều ít ai nói với bạn, nhưng rất thật: không có ai có lộ trình hoàn hảo ngay từ đầu.

Người bạn thấy đang tự tin trên LinkedIn? Họ cũng từng có những buổi chiều ngồi một mình và tự hỏi mình đang làm gì với cuộc đời. Sự khác biệt không phải là họ không bao giờ lạc hướng, mà là họ không để sự lạc hướng đó biến thành lý do để dừng lại.

Mỗi lần thử và thất bại đều dạy bạn một điều gì đó về bản thân. Mỗi trải nghiệm, dù intern không được nhận, dù dự án thất bại, dù môn học điểm kém, đều là dữ liệu giúp bạn hiểu mình hơn.

Thất hướng không phải thất bại. Đó chỉ là một giai đoạn bạn đang thu thập dữ liệu về chính mình.

Bắt Đầu Từ Hôm Nay & Không Cần Hoàn Hảo

Bạn không cần biết ngay mình sẽ làm gì cả đời. Thật ra, không ai biết điều đó cả.

Điều bạn cần làm là tiếp tục khám phá, từng bước nhỏ, từng thử nghiệm nhỏ. Cho phép bản thân sai, học lại, và đi tiếp.

Nếu hôm nay bạn vẫn chưa biết mình muốn gì - đó không phải vấn đề. Vấn đề sẽ chỉ xảy ra nếu bạn không làm gì cả và chờ câu trả lời tự đến.

Hãy bắt đầu từ một điều nhỏ thôi: đăng ký một buổi tư vấn hướng nghiệp, thử apply một vị trí intern, hoặc đơn giản là viết ra ba điều bạn thích làm nhất.

Những bước nhỏ đó, cộng dồn theo thời gian, sẽ dẫn bạn đến nơi bạn cần đến, dù hôm nay bạn chưa nhìn thấy nơi đó.

Bạn đang tìm kiếm cơ hội thực tập, việc làm, hoặc cần định hướng nghề nghiệp? Khám phá thêm tại job.isvnu.vn - nơi kết nối sinh viên VNU-IS với những cơ hội phù hợp.